Home » Case Law and Jurisprudence » IBIBAZO BYAKWIBAZWAHO IYO USOMYE ITEGEGEKO N° 22/2018 RYO KUWA 29/04/2018

IBIBAZO BYAKWIBAZWAHO IYO USOMYE ITEGEGEKO N° 22/2018 RYO KUWA 29/04/2018

NYUMA YO GUSOMA ITEGEKO N°22/2018 RYO KUWA 29/04/2018 RYEREKEYE IMIBURANISHIRIZE Y’IMANZA Z’IMBONEZAMUBANO IZ’UBUCURUZI IZ’UMURIMO N’IZ’UBUTEGETSI, HARI IBIBAZO NAGIYE NIBAZAHO NGIRANGO ABABISHOBOYE DUFASHANYE KUBIBONERA IBISUBIZO. KIMWE NUKO HABA HARI ABABISOBANUKIWE KUNDUSHA. IBYO BIBAZO NI IBI BIKURIKIRA:

1. Ikibazo kigaragara ku ngingo ya 8 ikagihuriraho n’iya 19: Mu ngingo za 8 na 19 z’itegeko n°22/2018 ryo kuwa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano iz’ubucuruzi iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, umwanditsi w’Urukiko yemerewe gusabira umuburanyi gucibwa ihazabu mbonezamubano yo gutinza urubanza, ikemezwa na Perezida. Izo ngingo zigateganya ko iyo ihazabu itishyuwe mbere y’imihango y’iburanisha, yongerwa mu cyemezo cy’Urukiko. Ikibazo gihari ni iki: “muri icyo gihe Umucamanza azayiburanisha kandi ayifateho icyemezo ate, mu yihe issue? Niba itegeko risaba umucamanza gusuzuma ibibazo ababuranyi bagaragaje kandi bakabyumvikanaho mu nama ntegurarubanza, izongerwa mu nyandiko mvugo y’inama ntegurarubanza gute, ko bizagaragara ko atayishyuye inama ntegurarubanza yararangiye”?

2. Ikibazo gishobora kugaragara mu ngingo ya 9: Ingingo ya 9 y’itegeko n°22/2018 ryo kuwa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano iz’ubucuruzi iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko mu nshingano umucamanza afite mu gihe yahawe urubanza rwo kuburanisha, harimo no kunga ababuranyi mu gihe abona ari bwo buryo buboneye mu kurangiza Impaka. Aha urubanza ruba rwatangiye kuburanishwa mu mizi. Ikibazo mbona kiri muri iyi ngingo ni iki: “Mu gihe ababuranyi bemeye kwiyunga, icyemezo ku bwiyunge kizafatwa n’umucamanza kizitwa kandi cyandikwe nk’urubanza cyangwa kizitwa Ordonnance nk’uko byateganyijwe ku bwiyunge mu nama ntegurarubanza?”

3. Ikibazo kigaragara mu ngingo ya 25: Ingingo ya 25 y’itegeko n°22/2018 ryo kuwa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano iz’ubucuruzi iz’umurimo n’iz’ubutegetsi usanga igamije imigendekere myiza y’iburanisha ry’urubanza. Ariko mu kuyisoma ugasanga idashyizwe mu bikorwa neza ishobora kubangamira rya hame ryo gutanga ubutabera bwihuse. Iyo umuntu asomye iyo ngingo agira impungenge z’uko bishobora gufata igihe kinini kugirango umuturage abone ubutabera. Impamvu harimo ikibazo, Umuntu yibaza kuva urega atanze ikirego mu buryo bw’ikoranabuhanga, umwanditsi akacyakira akagiha numero, kugeza igihe uregwa amenyesherejwe imyanzuro no kuyireguraho, n’ubusanzwe experience ihari mu bwanditsi bw’Inkiko ni uko iyi étape yari ikigoranye kubera ko hari abatinda kwiregura hakaba n’ababyanga bigatinza inama ntegurarubanza. Ubu rero hiyongereyemo ko Umwanditsi agomba gukora raporo izagenderwaho n’umwanditsi uzayobora inama ntegurarubanza, igomba kumenyeshwa ababuranyi, hanyuma inama ntegurarubanza igashyirwa mu minsi cumi n’itanu (15) kuva ababuranyi bamenyeshejwe raporo yakozwe n’umwanditsi. Ikibazo rero gihari ni icyo kwibaza ngo hakorwa iki kugirango ishyirwa mu bikorwa ry’iyi ngingo ntiribangamire ihame ryo gutanga ubutabera bwihuse? Cyane ko hari Inkiko zihura n’ikibazo cy’imyirondoro itangwa n’abarega, aho usanga e-mail na numeros za telephone byatanzwe n’abarega ntaho bihuriye n’uregwa, kuboneka ngo yiregure bigahagarika imihango y’iburanisha?

4. Ikibazo cyakwibazwa ku ngingo ya 32: Ingingo ya 32 y’itegeko n°22/2018 ryo kuwa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano iz’ubucuruzi iz’umurimo n’iz’ubutegetsi yahaye ububasha umwanditsi uyoboye inama ntegurarubanza gufata icyemezo ku igobokeshwa ry’umuburanyi mu nama ntegurarubanza mu gihe abisabwe n’umuburanyi. Ubusanzwe ietgeko ryateganyaga ko ugobokeshejwe ku gahato kimwe n’ugobotse ku bushake, aba umuburanyi mu rubanza, hakabanza gusuzumwa niba afite inyungu zo kugoboka cg kugobokeshwa mu rubanza. Ikibazo kuri iyi ngingo kikaba iki: “uwo umwanditsi w’Urukiko agobokesheje abisabwe n’umuburanyi mu nama ntegurarubanza, azahi yitwa umuburanyi mu rubanza? Ese umwanditsi iri tegeko rimuha n’ububasha bwo gusuzuma ibyerekeranye n’inyugo zo kugoboka no kugobokeshwa by’umuburanyi? Umucamanza se mu gihe cy’iburanisha ry’urubanza mu mizi, yemerewe gusuzuma inyungo zo kugoboka no kugobokeshwa mu gihe cy’iburanisha ry’urubanza mu mizi?”

5. Ikibazo umuntu yakwibaza mu ngingo ya 34: Ingingo ya 34 y’itegeko n°22/2018 ryo kuwa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano iz’ubucuruzi iz’umurimo n’iz’ubutegetsi yateganyije ko guhamagaza cyangwa kumenyesha umuburanyi bikorwa n’urukiko hakoreshejwe ubutumwa butanzwe mu buryo bw’ikoranabuhanga. Byaba bidashobotse hakitabazwa Umuhesha w’Inkiko. Ubusanzwe, itegeko ryemeraga ko umwanditsi w’Urukiko ashobora gushyikiriza ihamagara umuburanyi akamusinyisha, mu gihe twagize ibibazo by’abahesha b’inkiko ku mpamvu zitandukanye kandi zikunda kubaho. Ese tugendeye kuri iri tegeko, uretse guhamagara no kumeyesha bisanzwe akoresheje ikoranabuhanga, umwanditsi w’Urukiko yahagamara umuburanyi akamumenyesha nk’umuhesha w’Inkiko iryo hamagara n’imenyesha rigahabwa agaciro?

6. Ikibazo kigaragara ku biteganywa n’ingingo ya 49: Ingingo ya 49 y’itegeko n°22/2018 ryo kuwa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano iz’ubucuruzi iz’umurimo n’iz’ubutegetsi yateganyije ko hari imyambaro iboneye igomba kwambarwa mu cyumba cy’iburanisha. Ikanateganya ko amabwiriza ya Perezida w’Urukiko rw’’ikirenga agaragaza imyambarire ibujijwe mu iburanisha. Ikibazo rero gihari ni uko mu gihe iri teka ritarajyaho, ubu abacamanza baraburanisha, hari icyabuza buza umuburnayi cyangwa ubdi muntu uri mu iburanisha kwambara ingofero cyangwa kwambara ibyo ashatse byose? Umucamanza ahuye n’ikibazo nk’iki, yabyitwaramo gute?

7. Ikibazo cyakwibazwa ku biteganywa n’ingingo ya 84: Ingingo ya 9 z’itegeko n°22/2018 ryo kuwa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano iz’ubucuruzi iz’umurimo n’iz’ubutegetsi yerekeranye n’igihe inzitizi cyangwa ingoboka mu rubanza bibyukirizwa cyangwa bitangirwa. Ikibazo kikaba ari ukumenya ngo ni izihe nzitizi umucamanza agomba kuburanisha akabanza kwiherera kugirango abanze kuzifataho icyemezo, mbere yuko urubanza ruburanishwa mu mizi yarwo? Ikindi kibazo cyakwibazwa ni icyo kumenya niba, mu nyungu zo kwihutisha urubana, umucamanza ashobora gutegeka ababuranyi kuburana inzitizi n’ingoboka zikazasuzumirwa hamwe n’urubanza mu mizi, dore ko hari n’abunganira ababuranyi bajya kwiregura bakiregura ku nzitizi gusa, ngo urukiko ruzabanze rusuzume ibyo, ibindi bazabyireguraho nyuma y’icyemezo ku nzitizi? Ibi umuntu akaba yanabyibaza ku nzitizi y’iburabubasha, iteganyijwe mu ngingo ya 93 niba bishoboka ko mu nyungu zo kwihutisha iburanisha ry’imanza, umucamanza ashobora gufata icyemeo cyo kuburanisha inzitizi y’iburabubasha akayiburanishiriza hamwe n’urubanza mu mizi, akazayifataho icyemezo yiherereye, yasanga ifite ishingiro ntiyirirwe asuzuma ibindi, yasanga idafite ishingiro agafata icyemezo ku rubanza mu mizi atongeye kugaruka mu iburanisha?

8. Ikibazo cyakwibazwa ku biteganywa n’ingingo ya 89: Ingingo ya 83 y’itegeko n°21/2012 ryo kuwa 12/06/2012 ricyuye igihe yateganyaga ko kwigarika intumwa gukozwe ku rubanza rutagishobora gusubirwaho bitakirwa. Ingingo ya 89 y’itegeko n°22/2018 ryo kuwa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano iz’ubucuruzi iz’umurimo n’iz’ubutegetsi ntiryagira icyo ribivugaho. Ikibazo umuntu yibaza ni ukumenya niba kubw’iri tegeko rishya noneho niba kwigarika intumwa gukozwe ku rubanza rutagishobora gusubirwaho bishobora kwakirwa, cyangwa bitakwakirwa?

9. Ikibazo cyakwibawza ku biteganywa n’ingingo ya 95: Ingingo ya 95 y’itegeko n°22/2018 ryo kuwa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano iz’ubucuruzi iz’umurimo n’iz’ubutegetsi yateganyije ko icyemezo ku buregeke n’isobekerana ry’imanza gifatwa n’umwanditsi w’Urukiko mu nama ntegurarubanza. Ibyo ni kimwe n’icyemezo ku kureka urubanza no kureka ikirego biteganywa mu ngingo ya 123 no kwemera ikirego biteganywa n’ingingo ya 125. Ikibazo umuntu yakwibaza ni ukumenya niba mu gihe ibyo bintu byasobye umwanditsi w’Urukiko cyangwa se ababuranyi ntibabisabe mu nama ntegurarubanza, bikagera imbere y’umucamanza wahawe kuburanisha urubanza mu mizi, ashobora kubifataho icyemezo nk’inzitizi?

10. Ikibazo cyakwibazwa mu ngingo ya 195: Ingingo ya 195 y’itegeko n°22/2018 ryo kuwa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano iz’ubucuruzi iz’umurimo n’iz’ubutegetsi yatanze ingero z’ibirego bishobora gutangwa nk’inyandiko nsobanurakirego zitanzwe n’ababuranyi bombi. Ikibazo umuntu yakwibaza ni ukumenya niba ibirego bitanzwe mu buryo bw’inyandiko nsobanurakirego zitanzwe n’ababuranyi bombi iyi ngingo ivuga, arizo zonyine, cyagwa hari izindi zishoboka?

11. Ikibazo kigaragara mu ngingo ya 197: Ingingo ya 197 y’itegeko n°22/2018 ryo kuwa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano iz’ubucuruzi iz’umurimo n’iz’ubutegetsi yateganyije ko uburyo bwo kuburana urubanza rushingiye ku kiburanwa gifite agaciro gato bukoreshwa iyo ababuranyi ari bo babihisemo. Muri iyi ngingo harimo Ikibazo cyo kumenya uburyo urega n’uregwa bashobora kumvikana guhitamo uburyo bareganamo kandi ubusanzwe abantu bajya kuregana no kuburana habayeho ubwumvikane buke? Ikindi ni ukumenya igihe cyangwa urwego rw’iburanisha babihitamo, mu gihe ingingo zikurikiyeho ziteganya uburyo uregwa yiregura, akaba ashobora kugaragariza urega mu nyandiko uburyo azishyura umwenda remezo, inyungu n’amafaranga y’ikurikiranarubanza cyangwa ntabikore? Ese urega ahisemo ubu buryo bwo kurega, uregwa akanga ko babyumvikanaho, bishatse kuvuga ko ubu buryo butakoreshwa?

12. Ikibazo cyakwibazwa mu ngingo ya 211: Ingingo ya 211 y’itegeko n°22/2018 ryo kuwa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano iz’ubucuruzi iz’umurimo n’iz’ubutegetsi Iteganya ko imanza ziburanishijwe kandi zigacibwa mu buryo bwo kuburana urubanza rushingiye ku kiburanwa gifite agaciro gato zitajuririrwa. Ikibazo umuntu yakwibaza giteye gitya: “Mu gihe habayemo ikosa rihobora guteza akarengane umwe mu bauranyi, ryakosorwa gute ryakosorerwa he? Ese mwene izi manza zishobora gutangirwa ikirego cyo gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane”.

Murakoze ndabashimiye.

Print Friendly

Leave a Reply